Gelukkig ben ik geen vis!

Van een collega kreeg ik een uitnodiging om mee te gaan naar een avond in het kenniscafé van de Balie met als titel Vette Stress. De centrale vraag: Is onze stressreactie in de huidige tijd even overbodig als de verstandskies, de blindedarm en het stuitje?

Wat heb ik geleerd?
In de evolutionaire ontwikkeling van het stresssysteem hebben we, vanaf de Big Bang tot nu, een reis afgelegd die qua afstand vergelijkbaar is met een tocht van Rotterdam naar Amsterdam. In de laatste paar meters van die reis worden we blootgesteld aan een reeks exponentieel toenemende stressoren. We besteden meer ‘time on screen’ dan in de reële wereld, zijn overal en altijd bereikbaar, er zijn robots die ons werk overnemen, etc. Het nut van onze stressreactie tijdens de hele reis was aanpassen en overleven. Een nuttige reactie waar voldoende tijd voor was. In de laatste meters echter moeten wij ons razend snel aanpassen aan de veranderende wereld om ons heen. En dat doen we met een brein dat evolutionair vergelijkbaar is met dat van een vis. Tenminste als je kijkt naar de primaire stressreactie. En die treedt door alle stressoren in die laatste meters vaak op, is niet meer altijd nuttig en we hebben er last van. De stresshormonen adrenaline, en cortisol gieren door ons lijf, onze pupillen verwijden, onze handen zweten en onze hartslag gaat omhoog. Stress zet aan tot vluchten, vechten of bevriezen. En dat kan in onze moderne wereld lang niet altijd. We komen niet in beweging, blijven zitten, de stressreactie is overbodig en zit ons in de weg.

Wat doet dat met ons brein?
Dat verandert onder invloed van al die overbodige stress en loopt schade op, zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Gelukkig kan het na een recovery periode goed herstellen. Ons brein is plastisch en maakt weer nieuwe cellen en verbindingen aan. Sporten en een verrijkte omgeving met interessante uitdagingen helpt daarbij.

Anders dan een vis kunnen wij met een ander stukje brein onderscheid maken tussen een echte bedreiging – Vette Stress- en bedreigingen van mildere aard. We kunnen relativeren en zijn in staat tot een ‘nee- thee reactie’. Nee zeggen tegen zaken waar we overbodige stress van krijgen, aan mindfulness of yoga gaan doen en een ontspannend kopje thee drinken.

Ons oplossend vermogen werd vergeleken met het strooien van chocoladevlokken op een boterham. Bij te veel en te snel strooien komen de vlokken overal op en naast je bord terecht. Door een te grote vlok – lees taak – of een aantal vlokken die aan elkaar geplakt zijn – lees teveel doen in te weinig tijd – blokkeert de strooiopening waardoor er niets meer uit het pak komt. Remedie? Vinger in het gat stoppen, de grote vlokken verpulveren en schudden met beleid.

En oh ja, we deden ook nog mee aan een klein onderzoekje. En wat blijkt? Als je denkt dat jouw stressreactie goed voor je is, beleef je hem anders en voel je je ook in een stresssituatie nog behoorlijk OK.

Mijn conclusie?
Gelukkig ben ik geen vis, hou ik niet van chocolade vlokken en doe ik aan yoga.